PKN
Protestantse Gemeente Eijsden
 
Ter overdenking Ter overdenking
Ongekende omkering

De Britse historicus Tom Holland zet Pasen in een nieuw licht. Volgens hem is heel onze Westerse samenleving doordrenkt van het christendom.

Hij wil onderzoeken waarom we in het Westen denken zoals we denken, hoe we geworden zijn wat we zijn. In zijn jeugd was zijn geloof in God al vervaagd. Hij dacht dat al het goede van onze tijd - zoals mensenrechten of de gelijkwaardigheid van man en vrouw - uit het18de eeuwse verlichtingsdenken stamde, dat vooruitgangsgeloof van de rede en de feiten, de wetenschap en de menselijke mogelijkheden. Zijn zoektocht resulteerde in zijn dikke boek “Heerschappij, hoe het christendom het Westen vormde”.

Obsceen en grotesk
Hij beschrijft hoe de Romeinse Julius Caesar werd bejubeld om zijn overwinningen, oorlogen, rooftochten, martelingen, aantallen doden en slaven. En hoe geschokt hij was toen hij een paar jaar geleden voor een documentaire in de stad Sinjar was, net heroverd op Islamitische Staat. “De dood heerste daar. Vele yezidi’s waren door IS omgebracht, mannen werden gekruisigd, vrouwen gedood of tot slaaf gemaakt. De verwoesting was overal. En ik realiseerde me: nooit eerder was ik zo dicht bij de oorlogsvoering die zo Romeins was”. Waarom was die ervaring zo indringend? Omdat de kruisiging van Jezus volgens hem het kantelpunt in de geschiedenis is. “Voor ons als westerlingen staat de kruisiging voor de overwinning van het zwakke over het sterke, het markeert een ongekende omkering. Voor de Romeinen was dat schandalig, obsceen en grotesk”. Hij werd als “progressieve, liberale westerling” geconfronteerd met die totaal andere wereld.

Dat frame klopt niet
Heb uw vijanden lief. De laatsten zullen de eersten zijn. Jezus staat dichter bij de zwakken dan bij de machtigen. En dan is er Paulus, die in het kielzog van Jezus zegt dat er geen onderscheid meer is tussen mensen en met zijn zendingsreizen die revolutionaire boodschap verspreid. Holland: “De fundamenten van het christendom bestaan uit twee stenen. Eén: de sterken hebben de plicht om voor de zwakken te zorgen. En twee: voor God zijn alle mensen gelijk. Dat waren volstrekt nieuwe ideeën”. En die ideeën vonden hun weg door de geschiedenis, soms zodanig vervormd dat we ze niet meer als christelijk herkennen. Vaak staat de ene christelijke waarheid pal tegenover de andere. Het frame is: progressief liberalisme tegenover conservatief christendom. Maar dat frame klopt niet. “Neem abortus. Daar strijden twee christelijke principes om voorrang. Het eerste: alle leven, ook het ongeboren, is heilig. Het tweede: het lichaam van de vrouw is heilig, en is van haarzelf. Allebei zeer christelijke ideeën”. Ook het huidige liberalisme, het feminisme en de sociale bewegingen zijn volgens hem van oorsprong christelijke ideeën, zelfs het secularisme en atheïsme hebben hun wortels in het christendom. Holland roept natuurlijk veel vragen op.

Bol van tegenstrijdigheden
Er is maar één periode geweest in de afgelopen tweeduizend jaar waarin geprobeerd is de fundamenten van het christendom te vernietigen. Dat is de tijd van het nationaal socialisme. “De nazi’s wilden de overtuiging uitwissen dat de sterken voor de zwakken moeten zorgen en dat voor God alle mensen gelijk zijn. Dat laatste punt, dat stamt uit het Oude Testament, had door Paulus een nadere invulling gekregen. Die schreef: ‘Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus’. Voor de nazi’s was dat natuurlijk een gruwel. Het is niet voor niets dat het kwaad dat de nazi’s aanrichtten als het ultieme kwaad wordt gezien. Dat komt omdat het rechtstreeks indruiste tegen de fundamenten van het christendom.’”  Is er dan geen christelijk geweld? Hebben kerk en christendom dan geen Joden vervolgd? Holland zegt dat dat juist de paradox is en dat het christendom bol staat van die tegenstrijdigheden en er zelfs een fundamenteel onderdeel van is: “God die mens werd. De overwinnaar die stierf aan een kruis. Het bevel om je zwaard niet te trekken, terwijl er zeer veel christelijk geweld is gepleegd. Paulus’ boodschap dat er geen onderscheid meer is tussen mannen en vrouwen. Slavernij die met de bijbel in de hand zowel werd goedgekeurd als bestreden. In het christendom ontkom je niet aan de paradoxen”.  Over paradoxen gesproken: zijn Britse collega Catherine Nixey is zijn levende tegenstelling. Zij beweert in haar omstreden “Eeuwen van duisternis” dat de klassieke cultuur is vernietigd door het fanatieke vroege christendom. Islamitische Staat zou daar kinderwerk bij zijn.

Goede machten
Dit jaar gedenken we dat 75 jaar geleden dominee Dietrich Bonhoeffer - drie weken voor het einde van de oorlog op 9 april 1945 - door de nazi’s werd geëxecuteerd. Hij herkende in Hitler en de zijnen de goden van de machten en de dood, de goden van angst en geweld. Hij hield zich vast aan de overwinning van het zwakke over het sterke, hij geloofde in die “ongekende omkering” van Pasen. In die zware gevangenisjaren schreef hij brieven en gedichten, ook over zijn eigen onzeker lot, zoals we lezen in lied 511:

In goede machten liefderijk geborgen
verwachten wij getroost wat komen mag.
God is met ons des avonds en des morgens,
is zeker met ons elke nieuwe dag.

Ruud Foppen
terug
 
 

Kerkdienst; gaat niet door
datum en tijdstip 12-07-2020 om 10.00 uur
meer details

Kerkdienst; gaat niet door
datum en tijdstip 26-07-2020 om 20.00 uur
meer details

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.